Terwijl Yves Klein wereldberoemd werd met zijn iconische monochrome schilderijen, weten minder mensen dat zijn familieleden ook succesvolle kunstenaars zijn geweest, en dat Rotraut nog steeds actief is als kunstenaar. Ook minder bekend is dat de ouders van Yves Klein naast de Franse ook de Nederlandse nationaliteit hadden, waardoor de familie een nauwe band met Nederland onderhield.

In de tentoonstelling komt niet alleen de artistieke uitwisseling tussen de familieleden naar voren, maar ook de relaties van de familie Klein met Nederland. In deze tentoonstelling komt alles samen. Voor het eerst sinds 65 jaar zijn in Nederland circa dertig werken van Yves Klein te zien en veertig werken van zijn familieleden.

Het betreft de eerste tentoonstelling over kunstenaarsfamilie Klein ooit.

Vandaag de dag hebben de iconische monochrome schilderijen van Yves Klein (1928-1962) wereldwijd nog altijd een enorme aantrekkingskracht. Vooral zijn intens blauwe monochromen die de oneindigheid en immaterialiteit van de ruimte verbeelden. De unieke samenstelling van pigmenten en bindmiddel werd zelfs bekend als International Klein Blue (IKB) en werd Yves Kleins ultieme artistieke signatuur. Maar zijn oeuvre bevat meer en datzelfde geldt voor de connectie tussen zijn werk en dat van zijn ouders en zijn partner, allen op hun eigen manier succesvolle kunstenaars.

Frits Klein, Marie Raymond en baby Yves (Moederschap), 1929, olieverf op doek, 73 x 54 cm
​© Frits Klein, Pictoright, 2025

Yves en zijn vader Frits Klein
​Deze tentoonstelling werpt nieuw licht op de boeiende artistieke relatie tussen Yves en zijn familie. De kleurrijke en dynamische composities van zijn vader Frits Klein (1898-1990) slaan in zijn tijd aan bij Nederlandse kunstverzamelaars en instellingen. Vanuit Parijs onderhoudt hij verschillende contacten met Nederlandse kunstenaars en exposeert hij regelmatig in Nederland.

Hoewel hij daarna enigszins in de vergetelheid raakt, is en blijft hij een pionier in expressief kleurgebruik — een element dat zijn zoon Yves later verfijnt tot zijn eigen baanbrekende beeldtaal. Frits heeft echter een uitgesproken afkeer van modernistische en geometrische stromingen, en hij uit openlijk zijn kritiek op het werk van Yves, dat volgens hem te veel lijkt op dat van hun buurman in Parijs, de schilder Piet Mondriaan.

Yves en zijn moeder Marie Raymond
​Hoewel Yves artistiek gezien juist afstand neemt van zijn vader, deelt hij wel een diepe artistieke verwantschap met zijn moeder, Marie Raymond (1909-1988). Zij is een gevierd schilder, criticus en intellectueel, en bouwt snel een indrukwekkende carrière op. Met haar stralende, lyrische abstracte composities speelt ze een cruciale rol in de ontwikkeling van de naoorlogse kunst.

Marie Raymond, Sans titre (Zonder titel), 1948, olieverf op doek, 64,5 x 81 cm
​© Marie Raymond Archives, ADAGP, Paris

Als vaste medewerker van het Nederlandse kunsttijdschrift Kroniek voor Kunst en Kultuur brengt ze bovendien ook verslag uit over de Parijse kunstwereld, en fungeert zij als brug tussen de culturele scene van Nederland en die van Frankrijk. Haar ‘salons’ die van 1946 tot 1954 in de Franse hoofdstad plaatsvinden, worden in de jaren vijftig bezocht door Nederlandse kunstenaars en museumdirecteuren die zich willen verdiepen in de avant-gardistische ontwikkelingen in Parijs. Haar eerste tentoonstelling met eigen werk vindt plaats in Den Haag, en haar reputatie bereikt een hoogtepunt met een belangrijk retrospectief in het Stedelijk Museum Amsterdam in 1956. Ook het Stedelijk Museum Schiedam geeft speciale aandacht aan haar werk, waarmee haar blijvende invloed op de Nederlandse en Europese modernistische kunst wordt bevestigd.
 
Yves Klein en zijn vrouw Rotraut
​Yves Kleins vrouw Rotraut, geboren als Rotraut Uecker (1938), werd ten onrechte nog wel eens alleen gezien als Yves’ muze en model. Zelf is zij ook een uitzonderlijk kunstenaar. Haar tekeningen, schilderijen en sculpturen vinden inspiratie in de natuur en de kosmos. ​ In 1956 maakt Rotraut haar eerste zogenaamde Galaxies. Door lijm op een houten plaat te druppelen, die te bedekken met zwarte inkt of verf en vervolgens weer te schuren, ontstaan visuele lichtpuntjes als sterren in de kosmos.

In 1964 exposeert ze in de Amsterdamse galerie Amstel 47 haar geschilderde Galaxies. Rotraut is nog steeds actief als kunstenaar. Door de jaren en decennia heen heeft zij de creatieve nalatenschap van Fred, Marie en Yves in goede banen geleid en is zij dan ook nauw betrokken bij de realisatie van deze tentoonstelling.

Thuis in Schiedam
​Schiedam is de stad waar Frits zijn eerste grote retrospectieve tentoonstelling heeft, die lovende kritieken kreeg. Ook het werk van Marie is te zien geweest in Stedelijk Museum Schiedam. En er zijn meer redenen om deze tentoonstelling juist hier in Nederland te organiseren. Frits Klein, geboren in Bandung, groeit op in Amersfoort en volgt een opleiding aan de Handelsschool in Rotterdam, voordat hij naar Parijs vertrekt. Hij blijft nauwe banden houden met Nederland en keert vaak terug om te schetsen en te schilderen in kunstenaarsresidentie de Pauwhof in Wassenaar.

Ook Marie Raymond heeft naast de Franse de Nederlandse nationaliteit en exposeert er niet alleen werk, maar vervult ook een belangrijke brugfunctie tussen de Nederlandse en Parijse kunstwereld. Yves bezoekt Nederland ook regelmatig. Hij neemt zelfs deel aan judotoernooien en is de tegenstander in een beroemd gevecht - dat hij verliest - van wereldkampioen en Nederlandse held Anton Geesink. Zijn fascinatie voor judo, zowel als gevechtskunst als filosofie, heeft een grote invloed op zijn kunst, in het bijzonder op zijn ideeën over het lichaam, beweging en de leegte.

Hoewel Yves' kunstenaarscarrière vanwege zijn vroege dood in 1962 kort en krachtig was, kwam de waardering voor zijn werk kort daarna tot uiting via kunstenaars die zijn werk kochten en retrospectieven in het buitenland. Naast de Documenta 3 in Kassel in 1964, vond in 1965 een postuum overzicht plaats in het Stedelijk Museum in Amsterdam, gevolgd door een tentoonstelling in het Musée des Arts Décoratifs in Parijs in 1969.

Marie Raymond, Yves en Frits Klein in Parijs, 1954

Boek
​Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamig boek in Nederlands en Engels bij MER. Books in Gent, samengesteld door curator Tijs Visser (directeur 0-INSTITUUT) met bijdragen van co-curator Colin Huizing en auteurs Robert Fleck, Michèle Gazier, Bianca Stigter en Victor Vanoosten. Prijs € 29,00, ISBN 9789493491335 (Nederlandse editie) en ISBN 9789493491366 (Engelstalige editie) en binnenkort te koop bij Stedelijk Museum Schiedam, in de boekhandel en online via www.merbooks.com.

Concept en ontwikkeling
​Het concept voor deze tentoonstelling werd gemaakt door Tijs Visser (directeur 0-INSTITUUT), die ook verantwoordelijk was voor de tentoonstelling Yayoi Kusama. De Nederlandse jaren 1965-1970 in Stedelijk Museum Schiedam. Colin Huizing, eerder verantwoordelijk voor de Manzoni in Holland tentoonstelling in Stedelijk Museum Schiedam, vormt samen met Visser het curatorenteam. Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie Frits, Marie en Rotraut komt tot stand in nauwe samenwerking met Yves Klein Archives en Foundation, en met Marie Raymond Archives. De tentoonstelling én de nieuwe publicatie tonen tezamen hoe bijzonder de artistieke erfenis van de familie Klein is.

Met dank aan
​Gemeente Schiedam, Blockbusterfonds: Vriendenloterij, VSB Fonds, het Cultuurfonds, Van den Ende Foundation, FONDS Schiedam Vlaardingen e.o., Mondriaan Fonds, Turing Foundation, De Groot Fonds en Zabawas

Fotobijschrift boven
Portret van Rotraut en Yves Klein tijdens hun reis door de Verenigde Staten, 1961, Haven van New York.
Foto ©: Alle rechten voorbehouden